Akar Nusa
Jawi Peranakan: orang Islam Pulau Pinang berakar India dan Melayu
Di Masjid Kapitan Keling, George Town, sebuah keluarga berkumpul selepas solat Jumaat. Si datuk bertutur bahasa Melayu di rumah, dan namanya berakar dari Asia Selatan. Neneknya dahulu seorang wanita tempatan Pulau Pinang. Mereka sebuah keluarga Jawi Peranakan.
Kisahnya
Jawi Peranakan bermaksud "orang Islam kelahiran tempatan di alam Melayu". Jawi ialah perkataan lama bagi alam Melayu dan bagi bahasa Melayu yang ditulis dengan huruf Arab. Peranakan bermaksud kelahiran tempatan. Jadi nama itu sendiri sudah bercerita: sebuah komuniti yang lahir di Pulau Pinang dan selesa dalam dunia Melayu.
Dari mana asal mereka? Para sarjana menggambarkan orang Islam kelahiran tempatan daripada ibu bapa berlainan asal, biasanya bapa dari luar dan ibu orang tempatan. Ramai daripada mereka ialah generasi kedua atau ketiga Tamil Muslim. Pedagang Tamil Muslim, yang dikenali sebagai Chulia (nama yang digunakan bagi pedagang dari selatan India), datang dari Pantai Koromandel di India melalui pelabuhan Kedah, dan menjelang tahun 1700-an mengendalikan sebahagian besar perdagangan Kedah. Apabila British membuka Pulau Pinang pada 1786, ramai yang berpindah ke pelabuhan baharu itu.
Gambarannya lebih luas daripada satu kumpulan sahaja. Keturunan komuniti ini mungkin juga merangkumi keluarga India Utara, Afghan dan Pakistan yang tidak bertutur bahasa Tamil. Para sarjana juga membezakan Jawi Peranakan daripada komuniti Mamak, iaitu keluarga India Muslim di Malaysia, kerana kedua-duanya sering dikelirukan.
Buku Khoo Salma meletakkan Jawi Peranakan dalam kehidupan George Town: masjidnya, harta wakaf (harta yang diperuntukkan bagi kegunaan agama atau kebajikan), dan sambutannya seperti Awal Muharram (tahun baharu Islam), dengan persembahan boria (tradisi nyanyian dan lakonan Pulau Pinang) dan bangsawan (opera Melayu). Dunia mereka kosmopolitan, berilmu dan berhubung rapat dengan dunia Islam yang lebih luas.
Dalam banci awal, perkataan Chulia digunakan untuk membezakan orang India Selatan daripada orang India Utara. Inilah salah satu sebab penulis yang teliti tidak memasukkan setiap keluarga Islam Asia Selatan di Pulau Pinang ke dalam satu kotak. Setiap keluarga ada sejarahnya sendiri, dan sejarah itu lebih penting daripada sebarang label.
Ini kisah satu komuniti di satu bandar. Mohon jangan dibaca sebagai peraturan bagi setiap keluarga Islam di Malaysia.
Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini
- Masjid Kapitan Keling di George Town.
- Awal Muharram dengan boria di Pulau Pinang.
- Bangsawan dan muzik Melayu di panggung-panggung Pulau Pinang.
- Nama keluarga yang menggabungkan akar Melayu dan India.
Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak
Jalur bapa dalam keluarga seperti ini mungkin menunjuk ke Asia Selatan dan jalur ibu ke alam Melayu tempatan, sepadan dengan sejarahnya. Anggaran rantau mungkin menunjukkan campuran keturunan Asia Selatan dan Asia Tenggara. Namun jalur boleh bercampur merentas generasi, dan benang India Utara, Tamil dan Melayu semuanya boleh muncul.
DNA tidak boleh mengatakan bahawa sesebuah keluarga itu Jawi Peranakan, dan tidak boleh mengatakan apa-apa tentang kepercayaan. DNA tidak menentukan kaum, agama atau status bumiputera.
