Arab Hadhrami: sarjana dan pedagang dari Yaman

Arab Hadhrami: sarjana dan pedagang dari Yaman

Seorang pedagang berjubah putih berdiri di ambang sebuah rumah kedai di Pulau Pinang pada abad ke-19. Beliau bercakap bahasa Arab dengan bapanya dan bahasa Melayu dengan pelanggannya. Ibunya, seperti ramai ibu dalam keluarga Arab di sini, datang daripada keluarga tempatan.

Kisahnya

Hadhramaut (حضرموت) ialah kawasan lembah di selatan Yaman. Selama beberapa generasi, keluarga di sana mengembara ke seberang laut untuk berdagang dan mengajar. Sebahagian tiba di pelabuhan Lautan Hindi dahulu, dan sebahagian sampai ke dunia Melayu melalui Jawa, Palembang dan Aceh.

Para pengkaji menggambarkan tiga fasa kedatangan ke Tanah Melayu: mungkin sekitar abad ke-16, kemudian abad ke-17 atau ke-18, kemudian abad ke-19 dan awal abad ke-20. Ramai orang Hadhrami datang ke Singapura, Pulau Pinang dan negeri Melayu lain pada abad ke-18 dan ke-19 sebagai guru agama dan pedagang. Selepas Terusan Suez dibuka pada 1869, kapal wap menjadikan pelayaran lebih pantas dan lebih ramai tiba.

Banci Negeri-Negeri Selat 1871 mengira 1,122 orang Arab: 465 di Singapura, 354 di Pulau Pinang dan 303 di Melaka. Bilangan di Johor, Terengganu, Kelantan dan Kedah juga direkodkan pada tahun-tahun kemudian.

Ramai ialah Sayyid (سيد, lelaki daripada keluarga yang menjejaki jalur keturunan mereka kepada Nabi Muhammad s.a.w.), yang tergolong dalam kumpulan bernama Alawiyyin. Orang Melayu menghormati semua orang Arab, terutamanya para Sayyid, kerana mereka dianggap pewaris ajaran Islam. Satu lagi kumpulan, syeikh (شيخ, guru dan sarjana), datang untuk berdagang dan mengajar.

Dalam perniagaan, keluarga Hadhrami membina syarikat perkapalan, perdagangan dan hartanah. Keluarga Alkaff, misalnya, menjadi kumpulan hartanah terbesar di Singapura antara 1880 dan 1908, dan turut membiayai masjid dan sekolah di Jawa. Keluarga Alsagoff kuat dalam perkapalan, termasuk kapal jemaah haji ke Mekah.

Kebanyakan orang Arab kelahiran sini mempunyai ibu Melayu. Mereka bertutur dalam bahasa Melayu, makan makanan tempatan dan mengikut pakaian dan adat tempatan, dan lama-kelamaan ramai dikira sebagai Melayu. Jadi kisah Hadhrami ialah kisah pengembaraan, perdagangan dan pengajaran, dan tentang keluarga yang menjadi sebahagian daripada Malaysia.

Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini

• Nama keluarga dengan "Syed" atau "Sharifah" (gelaran yang dikaitkan dengan keluarga Nabi) dan nama keluarga seperti Alkaff, Aljunied dan Alsagoff.
• Masjid Lebuh Acheh (Acheen Street Mosque) di George Town, di kawasan lama Arab dan Melayu di Pulau Pinang.
• Masjid dan sekolah agama lama di bandar pelabuhan, tempat guru dan pedagang bekerja bersama.

Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak

Anggaran rantau mungkin menunjukkan satu jalur dari Asia Barat atau Tanah Arab, dan jalur bapa sering yang paling menarik bagi keluarga yang bapanya Arab dan ibunya Melayu. Jalur ibu dalam keluarga sebegini mungkin tempatan, dan itu sepadan dengan sejarah.

Tetapi DNA tidak boleh mengesahkan dakwaan keturunan daripada mana-mana tokoh pada masa lalu, dan tidak boleh mengatakan bahawa sesebuah keluarga ialah Sayyid. Dakwaan sedemikian bergantung pada rekod keluarga dan para sarjana, bukan DNA. DNA tidak menentukan kaum, agama atau status bumiputera.