Akar Nusa
Seorang wanita duduk di depan alat tenun sandang pinggang di serambi rumah panjang. Jari-jarinya bergerak di sepanjang benang gelap. Coraknya miliknya sendiri, dan apabila siap ia akan digantung pada sesuatu majlis dan disebut-sebut bertahun-tahun.
Kisahnya
Pua kumbu ialah kain kapas bercorak yang dibuat oleh orang Iban di Sarawak, Kalimantan Barat dan Brunei. Ia dipakai atau dipamerkan pada majlis istimewa, terutamanya pada Gawai dan perayaan Dayak yang lain. "Pua" bermaksud selimut, dan "kumbu" bermaksud penutup.
Ia dibuat dengan ikat, iaitu proses ikat dan celup. Penenun mengikat benang dalam corak sebelum dicelup, kemudian menenun. Pewarna tumbuhan digunakan. Rengat memberi biru nila, akar penawar landak memberi kuning dan mengkudu memberi merah. Tenunan menggunakan alat tenun sandang pinggang, dan seluruh prosesnya mengambil masa beberapa minggu.
Kain ini suci bagi orang Iban, terutamanya bagi wanita. Setiap helai boleh menceritakan kisah peribadi penenunnya atau cerita daripada mitos. Satu cerita rakyat mengatakan seorang pemburu bernama Menggin berkahwin dengan Tinchin, anak perempuan dewa Iban Singalang Burong. Apabila dia kembali ke alamnya sendiri, dia meninggalkan dua helai kain tenunan tangan. Rekaannya menggunakan garisan lurus pada sudut. Motif asasnya ialah empit, sebuah rombus, dengan tanda berbentuk kunci yang dipanggil kunchi dilekatkan padanya.
Orang Iban berkata menenun ialah jalan perang wanita, manakala kayau, pemburuan kepala, ialah milik lelaki. Itu menunjukkan betapa besarnya kehormatan yang dibawa kain ini. Penenun yang membuat kain halus mendapat penghormatan untuk dirinya dan keluarganya.
Pada 2012 Jabatan Warisan Negara Malaysia mengisytiharkan pua kumbu sebagai Warisan Kebangsaan Seni Halus. Ini bermakna ia dilindungi secara rasmi sebagai sebahagian daripada warisan negara.
Pua kumbu dibuat di seluruh tanah Iban di Sarawak, Kalimantan Barat dan Brunei, jadi kain ini, seperti orangnya, ditemui di lebih daripada satu sisi sempadan. Halaman kami tentang penghijrahan Iban menceritakan bagaimana orang Iban berpecah dari lembangan Kapuas. Pua kumbu kekal sebagai amalan budaya yang penting, bukan sekadar benda muzium.
Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini
- Gawai Dayak, apabila pua kumbu dipamerkan dan dipakai.
- Perkahwinan Iban, yang mana pengantin lelaki memakai kain kumbu, menurut laporan 2026 dalam The Star.
Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak
DNA tidak boleh membaca sehelai kain. Corak pua kumbu diwariskan melalui pengajaran, dari penenun kepada penenun, bukan melalui gen. Halaman ini tiada kaitan jalur ibu atau jalur bapa, dan kami tidak mereka-reka satu pun.
Apa yang DNA boleh katakan ialah perkara lain. Rakyat Malaysia yang telah kami uji mungkin melihat anggaran rantau yang menunjuk ke Borneo. Itu tidak mengatakan apa-apa tentang siapa yang menenun, atau suku kaum mana anda tergolong. DNA tidak menentukan kaum, agama atau mana-mana status undang-undang.
