Akar Nusa
Di Pulau Carey, seorang pengukir meneliti seketul kayu. Sesetengah pengukir Mah Meri mengatakan mimpi membimbing apa yang mereka buat. Apabila topeng siap, ia mempunyai nama dan kisah.
Kisahnya
Orang Mah Meri tinggal di Pulau Carey, di luar pantai Selangor. Bernama menyebut mereka salah satu daripada 18 suku Orang Asli yang diiktiraf di Malaysia, dalam sub-kumpulan Senoi. COAC mengira 2,348 orang Mah Meri pada 2000 dan 2,986 pada 2003. Sebuah laman tentang topeng mengatakan kira-kira 2,000, dan mengatakan mereka menetap di pulau itu selepas meninggalkan pantai selatan, walaupun ini diceritakan dalam sumber popular dan tarikhnya tidak diberikan.
Apa yang dunia kenal tentang mereka ialah ukiran. Bernama melaporkan bahawa topeng diukir daripada kayu nyireh batu atau pulai, dan lebih 20 patung kayu Mah Meri telah menerima Meterai Kecemerlangan UNESCO. Meterai itu menandakan kraf bermutu. Ia tidak sama dengan penyenaraian warisan.
Ukiran itu milik upacara. Setiap tahun orang Mah Meri mengadakan Hari Moyang, apabila nenek moyang (moyang) disambut. Tarian Mayin Jo'oh, yang dipersembahkan dengan topeng, ialah sebahagiannya. The Star menerangkan Ari Muyang di Kampung Sungai Bumbun pada 2017. Ia berlangsung tiga hari. Isi rumah membawa semangkuk pulut kuning dengan telur rebus di atasnya. Patung kecil berukir dipakaikan kain, dan jamuan bersama menyusul selepas tarian dan muzik.
Satu projek penyelidikan 2019 di SOAS mendokumenkan 61 topeng dan kisah yang menyertai setiap satu. Penyelidik mengatakan tradisi lisan itu semakin pudar kerana orang tua berhenti mewariskannya. Mereka merakam kisah itu secara digital, dan dua penglipur lara melawat dua sekolah rendah di pulau itu dengan sokongan ketua kampung dan ibu bapa.
Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini
- Di Pulau Carey. Kunjungi ruang budaya yang diuruskan komuniti dan beli ukiran daripada pembuatnya sendiri.
- Pada Hari Moyang. Waktunya mengikut komuniti, jadi tanya di tempat sebelum anda bertolak. Pengunjung ialah tetamu.
- Dalam kisah-kisahnya. Apabila orang Mah Meri berkongsi cerita di sebalik sebuah topeng, dengarlah dahulu. Topeng itu bukan hiasan semata-mata.
Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak
Satu kajian genom 2015 mengambil sampel Mah Meri sebagai kumpulan Senoi. Ia mendapati satu dahan panjang pada pokok keluarganya, yang menunjuk kepada hanyutan genetik yang kuat (kesan komuniti yang kecil dan terpencil dari masa ke masa). Ia juga menemui tanda aliran gen antara kumpulan Negrito dan Mah Meri. Kajian jalur ibu yang lebih awal pada Senoi mencadangkan campuran jalur lama Semenanjung dan jalur dari tanah besar.
Jalur ibu, jalur bapa atau anggaran rantau mungkin menunjukkan benang-benang ini bagi sebahagian rakyat Malaysia. Tiada ujian boleh mengatakan mengapa sesebuah keluarga mengukir kayu.
DNA tidak boleh menentukan sama ada seseorang itu Mah Meri. Ia juga tidak menentukan kaum, agama atau status bumiputera. Kemahiran, kisah dan kaum kerabat diwariskan oleh orang.
