Akar Nusa
Di sebuah sungai yang juga sempadan, dua sepupu melambai merentasi air. Seorang membawa kad pengenalan Malaysia, seorang lagi kad pengenalan Indonesia. Mereka bertutur dalam bahasa yang sama dan berkongsi nenek yang sama.
Kisahnya
Borneo ialah satu pulau yang dikongsi tiga negara: Malaysia, Indonesia dan Brunei. Kebanyakan peribuminya telah berada di sini lama sebelum negara-negara itu wujud, dan keluarga mereka sering tinggal di lebih daripada satu sisi.
"Dayak" ialah perkataan payung yang longgar untuk lebih 200 kumpulan peribumi di Borneo. Kira-kira 4.21 juta orang dikira, lebih kurang 2.19 juta di Borneo Indonesia (Kalimantan), 1.99 juta di Malaysia dan 38,540 di Brunei. Di Malaysia perkataan itu kebanyakannya digunakan untuk Iban dan Bidayuh di Sarawak, walaupun ia meliputi jauh lebih banyak.
Lihat beberapa contoh. Orang Lun Bawang tinggal di Sabah, Sarawak, Brunei dan Kalimantan Utara, kira-kira 50,550 semuanya. Orang Murut tinggal di Sabah, di Lawas di Sarawak, di Labuan, di Kalimantan Utara dan di daerah Temburong, Brunei. Orang Iban mengesan tanah asal mereka ke lembangan Kapuas di Kalimantan Barat. Kira-kira 702,579 tinggal di Sarawak, 19,978 di Kalimantan Barat dan kira-kira 17,000 di Brunei. Orang Kenyah dan Kayan mengesan asal mereka ke tanah tinggi Apo Kayan dan Sungai Kayan di Kalimantan, dengan komuniti kini di Sarawak juga.
Masyarakat yang berkaitan membentuk kelompok. Kenyah, Kayan dan Bahau tergolong dalam kelompok Apo Kayan. Kelabit dan Lun Bawang tergolong dalam kelompok Apo Duat. Orang Bidayuh juga tinggal di kedua-dua sisi, di barat daya Sarawak dan utara Kalimantan Barat.
Rumah panjang ialah seni bina yang dikongsi masyarakat ini. Sebuah rumah panjang Dayak tradisi boleh memanjang lebih 200 meter.
Angka-angka itu menunjukkan skalanya. Peribumi Borneo membentuk kira-kira 9 peratus penduduk Malaysia. Sabah mempunyai lebih 40 kumpulan etnik dan Sarawak kira-kira 40, menurut satu tinjauan 2022.
Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini
- Rumah panjang di Sarawak dan Kalimantan.
- Perayaan seperti Gawai Dayak dan Kaamatan, apabila masyarakat yang berkaitan saling menziarahi.
- Bahasa kongsi yang merentasi sempadan, seperti Lun Bawang.
- Nama keluarga dan cerita yang dituturkan orang tua tentang saudara di seberang sana.
Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak
Satu tinjauan 2022 mengatakan peribumi Borneo bertutur dalam bahasa Austronesia. Ia mengatakan peribumi Sabah rapat dengan peribumi Taiwan dan Filipina, dan orang Iban lebih dekat dengan Indonesia daripada Asia Tenggara tanah besar. Jalur ibu B4 biasa dalam kalangan masyarakat Austronesia, jadi rakyat Malaysia yang telah kami uji dengan jalur B4 mungkin berkongsi sejarah rantau yang luas itu.
Apa yang DNA tidak boleh lakukan ialah melukis garisan yang sepadan dengan sempadan. Kami menjumpai sedikit kajian yang membandingkan masyarakat merentasi sisi Malaysia dan Indonesia, jadi anggaran rantau di sini ialah gambaran yang luas. Ia tidak boleh mengatakan masyarakat Borneo mana asal anda. DNA tidak menentukan kaum, agama atau mana-mana status undang-undang.
