Bajau Laut: orang perahu

Pada waktu subuh di luar pantai Semporna, sebuah keluarga menolak perahu kecil ke laut. Si ayah masuk ke dalam air dengan topeng selam dan lembing. Anak-anak mengenal warna laut pada setiap musim. Datuk dan nenek mereka tinggal di atas perahu hampir sepanjang tahun. Ibu bapa mereka berpindah ke rumah atas tiang. Mereka tetap orang laut.

Kisahnya

Bajau Laut ialah komuniti laut yang tinggal di kawasan Semporna di pantai tenggara Sabah. Kumpulan ini menamakan dirinya Sama Dilaut, yang diterjemahkan oleh sebuah bab terbitan ANU Press sebagai "Sama Laut" atau "Sama Samudera". Mereka tergolong dalam keluarga besar masyarakat Sama-Bajau, yang tinggal di pesisir dan pulau di seluruh Kepulauan Sulu, pantai Mindanao, timur Borneo dan timur Indonesia.

Bab yang sama memberitahu kita bahawa sebutan paling awal tentang masyarakat maritim Sama datang dari abad ke-16, dan kajian bahasa menjangkau hingga alaf pertama. Bab itu mencadangkan bahawa penutur Proto-Sama-Bajau tinggal sekitar Selat Basilan, utara Sulu dan pantai Mindanao, dan penyebaran bermula sekitar abad ke-10. Bab itu juga mencadangkan bahawa hidup mengembara dengan perahu agak baharu dan mungkin berkembang daripada mencari makanan di pesisir. Sarjana lain mungkin melihatnya secara berbeza.

Hidup di atas perahu ialah hidup berkeluarga. Setiap perahu menempatkan satu keluarga, dan keluarga berlabuh bersama dalam kumpulan. Mereka bekerja sebagai penyelam dan nelayan, membawa kulit penyu, timun laut dan mutiara. Mereka bergantung pada jiran di darat untuk perlindungan dan perdagangan. Dalam kajian lapangan 1964 hingga 1974, kira-kira 5 peratus penutur Sama di daerah Semporna hidup sedemikian. Pada abad ke-20, hidup di atas perahu hampir lenyap apabila keluarga menetap di kampung di tepi pantai.

Hari ini, menurut The Star, kebanyakan Bajau Laut tinggal di kampung air, di pulau atau di tanah besar Semporna. Rumah perahu tradisi mereka ialah lepa, yang juga merupakan kapal menangkap ikan dan kenderaan pengangkutan. Sebahagian ciri tradisi lepa diteruskan di Regatta Lepa di Semporna, yang diadakan sejak 1994 dan merangkumi perarakan lepa yang dihias.

Sila ingat bahawa sebahagian Bajau Laut hidup tanpa dokumen, dan menghadapi kesukaran yang nyata. Kami menceritakan kisah mereka dengan menghormati kesukaran itu dan kemahiran mereka.

Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini

• Semporna. Lawati tepi laut dan kampung air. Sila pergi bersama pemandu tempatan dan minta izin sebelum mengambil gambar orang.
• Regatta Lepa. Perayaan ini mempamerkan lepa yang dihias dan tarian tradisional. Semak tarikhnya sebelum merancang, kerana tarikh itu telah berubah dalam beberapa tahun kebelakangan ini.
• Laut itu sendiri. Pengetahuan Bajau Laut tentang terumbu, pasang surut dan ikan ialah pengetahuan yang hidup.
• Dalam sains. Satu kajian pada 2018 terhadap penyelam Bajau di Asia Tenggara mendapati pemilihan genetik yang berkaitan limpa yang lebih besar, yang membawa lebih banyak darah kaya oksigen. Kajian itu tidak mengatakan bahawa setiap orang Bajau mempunyai sifat ini.

Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak

Jalur ibu, jalur bapa dan anggaran rantau mungkin menunjukkan pertalian dengan Asia Tenggara Maritim bagi keluarga Sama-Bajau. Kajian penyelaman menunjukkan bahawa hidup di laut mungkin meninggalkan kesan pada gen selama banyak generasi.

DNA tidak boleh menentukan siapa Bajau Laut, atau memberi sesiapa dokumen atau rasa kekitaan. Ia juga tidak boleh menentukan kaum, agama atau status bumiputera. Dan sains tentang satu kumpulan tidak patut digunakan untuk melabel individu.