Akar Nusa
Senja di Selat. Sebuah bot kecil hanyut di antara pulau, sebuah keluarga tidur di bawah bumbungnya. Bagi banyak keluarga Orang Laut, bot ialah rumah, dan laut ialah jalan.
Kisahnya
Orang laut ialah bahasa Melayu untuk "suku kaum laut". Ringkasan Wikipedia berkata ia meliputi beberapa kumpulan pelayar yang tinggal di sekitar Singapura, Semenanjung Malaysia dan Kepulauan Riau Indonesia. Mereka lazim dikenali sebagai Orang Seletar di Selat Johor. Mereka tinggal dan mengembara dalam bot, dan mencari rezeki dengan menangkap ikan, mencari hasil hutan dan berdagang hasil laut. COAC berkata Orang Laut, Orang Seletar dan Mah Meri tinggal berhampiran pantai dan kebanyakannya nelayan.
Peranan mereka dalam sejarah besar. Ringkasan itu berkata Orang Laut penting dalam empayar Srivijaya, Kesultanan Melaka dan Kesultanan Johor. Mereka meronda perairan, memerangi lanun, memandu pedagang ke pelabuhan sekutu, dan menerima gelaran serta hadiah daripada pemerintah. Seorang pengembara Cina abad ke-14, Wang Dayuan, menerangkan penduduk Temasek, iaitu Singapura hari ini.
Keadaan berubah kemudian. Selepas Kesultanan Johor-Melaka berpecah dan Bugis bangkit, peranan mereka merosot. Selepas 1819 mereka menjalani kehidupan separa nomad di sepanjang sungai, pantai dan pulau kecil. Menurut ringkasan itu, masyarakat kekal di pulau selatan Singapura hingga 1970-an, dan sebahagian Orang Suku Laut di Bintan kekal nomad.
Kisah mereka ialah kisah khidmat dan kemahiran, bukan hanya kelangsungan hidup. Sebuah pelabuhan memerlukan orang yang mengenali pasang surut.
Mah Meri, yang tinggal di pantai Selangor, dikira oleh COAC dalam kumpulan pantai yang sama. Ukiran mereka dan bot Orang Laut ialah kraf berbeza daripada dunia pesisir yang sama, dibentuk oleh pasang surut, bakau dan pulau.
Di mana anda masih boleh melihatnya hari ini
- Di Kepulauan Riau dan pantai selatan Johor. Sebahagian masyarakat tinggal di atas air atau di tepi pantai. Lawatlah hanya dengan pemandu tempatan yang bekerja dengan mereka.
- Dalam nama tempat di sekitar Selat. Nama seperti Seletar mengingatkan kita siapa yang tinggal di sini.
- Di muzium dan buku tentang Johor dan Singapura. Cari sejarah Selat dan orang yang memandu pedagangnya.
Apa yang DNA boleh beritahu, dan apa yang tidak
Petunjuk DNA terbaik ialah tentang Seletar. Satu kajian genom 2015 mengambil sampel mereka sebagai kumpulan Proto-Melayu. Ia mendapati larian bahagian DNA yang dikongsi paling panjang (tanda masyarakat kecil dan terpencil) antara kumpulan Orang Asli, menunjuk kepada kesesakan penduduk baru-baru ini, dan pertalian dengan orang Oceania pada pohon keluarga. Itu satu kajian tentang satu kumpulan.
Jalur ibu, jalur bapa atau anggaran rantau mungkin menunjukkan pertalian pulau bagi sebahagian rakyat Malaysia, yang sesuai dengan suku kaum laut.
DNA tidak boleh menentukan sama ada seseorang itu Orang Laut. Ia juga tidak boleh menentukan kaum, agama atau status bumiputera. Ia tidak boleh mengatakan siapa boleh menggunakan perairan mana. Itu soalan masyarakat, undang-undang dan keadilan.
